Czytanie ogłoszeń

O podpisach pod zdjęciami pisaliśmy już wielokrotnie, dziś będzie jednak o czytaniu samych zdjęć. Powyższa fotografia zaczerpnięta z albumu Stanisława Kopfa, Lata Okupacji. Kronika fotograficzna walczącej Warszawy, PAX 1989, ze strony 110, to doskonały przykład na to, jak z samego zdjęcia można odczytać miejsce, w którym zostało zrobione. I to dosłownie.

Pierwszy rzut oka i widzimy tu przede wszystkim ogromną witrynę sklepu,(a może kawiarni?), zabitą deskami, na których ludzie pracowicie ponaklejali swoje ogłoszenia. Po prawej widać w tle fragment innej kamienicy i można odnieść wrażenie, że oba budynki nie stoją względem siebie prostopadle. Tablica z ogłoszeniami ma sens, kiedy wisi w miejscu ogólnodostępnym, gdzie może ją zobaczyć możliwie jak najwięcej osób - a zatem jesteśmy raczej w Śródmieściu. Ale zabierzmy się w końcu do czytania. W środku u góry wisi reklama: "Dyktowanie, Szklenie, Cement - Wilcza 29a" - to pierwszy trop naszych poszukiwań: Śródmieście Południowe. Za panem czytającym ogłoszenia widać kolejną wskazówkę - szyld sklepu "Bracia Pakulscy". To jedna z bardziej znanych firm przedwojennej Warszawy. Najbardziej znany sklep Pakulskich znajdował się na rogu Brackiej i Chmielnej (Bracka 22). Ale to raczej nie tam. przy takiej perspektywie, po prawej widzielibyśmy bowiem Dom Towarowy Braci Jabłkowskich. Tu widać kamienicę z charakterystycznym zdobieniem elewacji pierwszego piętra. Na tej kamienicy nad parterem widać fragment szyldu: "...TRZESZEWSK..." o ile dobrze odcyfrowałem, bo reprodukcja zdjęcia w albumie jest słaba. W wyszukiwarkę Genealogy Indexer: LINK wrzucam po kolei nazwiska: Trzeszewski, Strzeszewski, Bartoszewski, Matuszewski, ale wyniki nie są zadowalające. Z braku innych pomysłów wpisuję żeńską formę nazwiska: Strzeszewska i ...bingo! W książce na rok 1939/40, a więc najbardziej odpowiedniej dla początków okupacji znalazłem taką informację:

Burof Strzeszewska J., salon sztuki, Marszałk. 48 9 59 53 5 89

Teraz sprawdzamy sklepy Braci Pakulskich i ten, który najlepiej pasuje to Marszałkowska 57: LINK. Mężczyzna na zdjęciu stoi pod zabitą deskami witryną od strony ul. Śniadeckich, która na Marszałkowską wpadała ukośnie. Sprawdźmy jeszcze wygląd elewacji kamienicy przy Marszałkowskiej 48: LINK - wszystko się zgadza. Zagadka rozwiązana!

(P)

Oszukana percepcja

Kolejne zagadkowe zdjęcie ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego, autorstwa Zygmunta Sowińskiego, pokazuje dobitnie jak bardzo fotografie potrafią wprowadzać nas w błąd. Na pierwszy rzut oka widzimy tu bowiem jakieś parkowe ogrodzenie, za nim zniszczone niewysokie budynki  a dalej gmach przypominający szkołę, ewentualnie szpital. Większość osób, które próbowała zidentyfikować to zdjęcie  na jednym z portali społecznościowych, szła właśnie tym tropem: LINK. W sumie pojawiło się kilkanaście różnych propozycji, mniej lub bardziej oscylujących wokół gmachów użyteczności publicznej. Podawano lokalizacje związane niemal ze wszystkimi dzielnicami miasta.

Tymczasem na zdjęciu utrwalony został teren posesji przy ul. Śniadeckich 14 i 16 widziany z bocznej oficyny na drugim podwórzu domu przy ul. Lwowskiej 10. W tle na zdjęciu widoczna jest kamienica przy ul. Śniadeckich 17, istniejąca do dziś: LINK. Na ortofotomapie z roku 1945 ujęcie wygląda następująco:

Pewnie zastanawiacie się, jak udało mi się rozwikłać tę zagadkę. Powiem tak, w pewnych sytuacjach trzeba umieć oszukać własną percepcję, aby zobaczyć coś, czego normalnie zobaczyć nie sposób. Trzeba wyjść poza schemat, który "nachalnie" narzuca zbyt proste rozwiązanie. Oczywiście ja też w pierwszej chwili zobaczyłem na tym zdjęciu szkołę przy parku. Rzecz w tym, że kiedy zacząłem się zastanawiać nad kolejnymi "stuprocentowymi pewniakami", które trzeba "tylko" ostatecznie potwierdzić, przyszło mi do głowy, że to całkowicie fałszywy trop, który donikąd nie prowadzi. Gdyby to był budynek szkoły czy szpitala, przecież już dawno ktoś by na to wpadł. Na logiczną dedukcję w tym wypadku nie można było liczyć, bo rozum uporczywie podsuwał niewłaściwy kierunek poszukiwań. Trzeba było wymyślić coś całkowicie nieprawdopodobnego - jakieś zagubione miejsce, wciśnięte w gęstą zabudowę Śródmieścia, sprawiające wrażenie parku, gdzieś z dala od głównych miejskich arterii. I takie postępowanie wbrew zdrowemu rozsądkowi, było w tym przypadku niezwykle skuteczne. Miejsce udało się odnaleźć bardzo szybko. A ponieważ to życie pisze najlepsze scenariusze, koniec końców okazało się również, że wróciłem do punktu wyjścia. Czyli do... szkoły! W budynku przy ul. Śniadeckich 17 działało przed wojną Prywatne Męski Gimnazjum i Liceum Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość". W czasie okupacji Niemcy urządzili w budynku... szpital polowy. Powstańcom udało się opanować budynek 5 sierpnia, a na początku września 1944 umieszczono w nim ewakuowany personel i część rannych ze Szpitala Maltańskiego przy Senatorskiej.

(P)

Dokąd jedzie ten tramwaj?

Powyższe zdjęcie, które kiedyś pojawiło się na wystawie w DSH (Warszawa 1948, czy jakoś tak), to skan rozkładówki kwartalnika historycznego "Karta" nr 57/2008, s. 104-105. Według podpisu jest to "handel uliczny przy linii tramwajowej nr 10, łączącej Wolę z Wierzbnem". Ponieważ fotografia urzekła mnie swym klimatem, postanowiłem ustalić dokładne miejsce jej wykonania. Usiadłem więc nad ortofotomapą i analizując "metr po metrze" całą trasę "10" szukałem właściwego miejsca. Oczywiście po drodze kilka razy błądziłem i gubiłem właściwy trop, wymyślałem jakieś niestworzone lokalizacje, ale w końcu udało się trafić na właściwe miejsce. To widok z wylotu ul. Śniadeckich w kierunku południowym. Tramwaj jedzie ul. 6 Sierpnia, wówczas już zapewne przemianowaną z powrotem na Nowowiejską. Dla porównania zdjęcie tej samej narożnej kamienicy od strony pl. Politechniki: LINK

Szkoda, ze budynek się nie został odbudowany. O tym, co tam się dzieje obecnie, nawet nie będę wspominał...

(P)