Poszukiwania zaginionej hali

Wszystko zaczęło się pewnego dnia, gdy na portalu fotopolska.eu pojawiło się to zdjęcie, przedstawiające oddział policji niemieckiej na terenie zniszczonej zabudowy fabrycznej. Umieszczono je w dziale fotografii do identyfikacji: LINK. Budynek w tle skojarzyłem z innymi zdjęciami. Otóż w zbiorach Narodowego Archiwum Cyfrowego znajdują się zdjęcia, przedstawiające przekazanie wojsku 10 tankietek TKS, ufundowanych przez pracowników Państwowych Zakładów Inżynierii w maju 1938: LINK1, LINK2, LINK3, LINK4.

Ze względu na fakt, że czołgi rozpoznawcze TK i TKS były produkowane w Fabryce Samochodów Ciężarowych „Ursus” w Czechowicach, wielu badaczy sugerowało, że zdjęcia przedstawiające przekazanie tankietek  zostały wykonane właśnie tam.  Niestety hale fabryczne w Czechowicach wyglądały zupełnie inaczej.  Kształt i układ hal fabrycznych nie pasował również do innych zakładów przemysłowych zlokalizowanych na terenie Woli i Ochoty.

I wówczas Fryderyk wysunął inną hipotezę. Uznał, że zdjęcie zostało wykonane  w Państwowych Zakładach Inżynierii na ul. Terespolskiej. Przy ul. Terespolskiej 32/36 w Warszawie znajdowała się Dyrekcja Naczelna oraz Biura Studiów PZInż, dlatego uroczyste przekazanie tankietek odbyło się na terenie dyrekcji, a nie przy halach produkcyjnych. Ponadto zakład na Kamionku w roku 1939 doznały dużo większych zniszczeń, niż zakład w Czechowicach.

Hipoteza ciekawa ale jak ją udowodnić? Materiału porównawczego nie ma, fotoplan z 1935 roku nie pomaga - sprytny cenzor na tereny fabryczne wkleił wycinek pola, a na zdjęciach lotniczych z roku 1944  fabryka jest zrównana z ziemią. Trochę pomogło jeszcze jedno zdjęcie wykonane w tym samym miejscu z nieco innej perspektywy:

Dokładnie widać, że mamy do czynienia z 3 połączonymi ze sobą  halami, z tym że środkowa hala jest nieco cofnięta w stosunku do bocznych. Po rozrysowaniu  zarysów budynków  na orotfotomapie z wiosny 1945 wyglądało, że hipoteza Fryderyka jest słuszna, ale potrzebowałem jakiegoś elementu, który potwierdziłby tą lokalizację. Na pierwszym zdjęciu daleko w tle po lewej widać jednopiętrowy, trzyosiowy budynek z gzymsem pomiędzy piętrem a parterem. Jak się okazało, budynek stoi do tej pory i ma adres Podskarbińska 30: LINK. Wszystko razem ułożyło się zatem w logiczną całość. Rzućmy okiem na rezultat wszystkich moich dociekań:

 
Identyfikacja tych zdjęć cieszy tym bardziej, że kolejna biała plama na mapie Warszaw została choć częściowo wymazana.

(D, F)

Zwarci, silni i gotowi

Znany varsavianista Jarosław Zieliński poprosił za pośrednictwem swojego profilu na FB o pomoc w identyfikacji kilku "ekstremalnie trudnych" warszawskich zdjęć: LINK. Nasza ekipa jak zawsze w takich przypadkach dzielnie starała się pomóc. Wśród zagadkowych fotografii znalazł się również obrazek z Narodowego Archiwum Cyfrowego przedstawiający ćwiczenia obrony przeciwlotniczo-gazowej w Państwowych Zakładach Inżynierii, gdzieś na terenie Warszawy. Chodzi o to zdjęcie:

W tle po lewej stronie widać wysoki budynek, który wygląda trochę jak kościół. Rzecz w tym, że żaden ze znanych mi warszawskich kościołów nie przypominał tej budowli. Już myślałem, że to jednak nie jest Warszawa, ale od czego mamy internet. Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż) powstały na bazie Centralnych Warsztatów Samochodowych (CWS). Rzut oka na historię Warsztatów LINK i wszystko staje się jasne. Zdjęcie przedstawia bramę wjazdową do Warsztatów przy ulicy Terespolskiej 36: LINK (obecnie Chodakowskiej). Ale w takim razie, cóż to za wysoki budynek po lewej stronie? Spojrzenie na ortofomapę LINK wyjaśnia wszelkie wątpliwości. Przedłużeniem ul. Terespolskiej była ul. Objazdowa a ten wysoki budynek w tle po lewej, przypominający bryłą kościół, to po prostu młyn na Michałowie LINK.

Powyższą lokalizację potwierdza inne zdjęcie z kolekcji NAC, wykonane spod bramy CWS w kierunku południowym:

Widoczna w tle  kamienica ze ściętym narożnikiem istnieje do tej pory na rogu Mińskiej i Chodakowskiej LINK.

(D)