Na rogu smutku i beznadziei

 

Powyższa fotografia, której chciałem poświęcić niniejszy wpis znajduje sie zbiorach Muzeum Warszawy LINK. Nie posiadająca szczegółowego datowania, ale wykonana w latach 30. przez fotografika Aleksandra Minorskiego, opatrzona jest ogólnikowym opisem „Widok ulicy na Powązkach”. Sam opis w zestawieniu z obrazem raczej nie wzbudza wątpliwości, zdjęcie przedstawia bowiem scenkę uliczną, ewidentnie z dalekich przedmieść Warszawy, więc ze sporym prawdopodobieństwem zdjęcie mogło zostać wykonane właśnie na terenie tzw. miasteczka Powązki.

Jest dla mnie coś fascynującego w tej fotografii, utrwalony na kliszy kadr emanuje jakimś dojmującym smutkiem. Postanowiłem zatem szczegółowo ustalić miejsce wykonania zdjęcia. Wskazówek na pierwszy rzut oka było całkiem sporo i rejon poszukiwań znany, więc wydawało się, że rozpoznanie lokalizacji nie powinno sprawić większych trudności. O ile bowiem sam kadr jest stosunkowo wąski i widać na nim typową, biedną zabudowę, o tyle sam układ krzyżujących się ulic jest dość charakterystyczny, bo widoczna na pierwszym planie uliczka i przecznica za skrzyżowaniem są przesunięte względem siebie.

Cygańska ziemianka

Fotografia z z książki Joe'go J. Heydeckera, Moja wojna. Zapiski i zdjęcia z sześciu lat w hitlerowskim Wehrmachcie, wydanej przez Świat Książki w roku 2009. Odszukanie miejsca, w którym wykonano to zdjęcie, wobec braku wyraźnych punktów odniesienia, mogłoby się wydawać niemożliwe, ale wystarczyło uważniej przyjrzeć się budynkom w prawym górnym rogu, by zagadka została rozwiązana. Za budynkiem kamienicy widzimy wyraźnie kopułę kościoła górującą nad lasem. Pierwsze skojarzenie - kościół św. Karola Boromeusza na Powązkach nie było strzałem celnym. Ale to przecież nie wyczerpywało wszystkich możliwości. Analiza innych zdjęć Heydeckera z roku 1941 wskazywała, na okolicę ul. Wolskiej. A zatem to musiała być kopuła cerkwi św. Jana Klimaka: LINK. Chwila zabawy z ortofotomapą z roku 1945 i  udało się wytyczyć właściwe miejsce w rejonie ul. Sowińskiego:

Na ortofotomapie widzimy tu coś na kształt glinianek, kto wie, czy akurat nie zasypywanych. Obecnie jest to teren Parku im. Powstańców Warszawy. Kamienica, której ściana szczytowa wraz z kopułą cerkwi wyznaczyła nam oś orientacyjną (linia zielona) wybudowana została przy projektowanej ul. Baltazara, którą po wojnie wytyczono w nieco innym przebiegu, ale nieopodal. O tym jaki los spotkał romską rodzinę, możemy się jedynie domyślać...

(P)

PS. Kolega nuro przesłał nam inne zdjęcia Joe J. Heydeckera z Austriackiej Biblioteki Narodowej, na którym widać kamieniczkę przy ul. Baltazara od drugiej strony (w prawym górnym rogu): LINK.